Giáo trình kỹ thuật điện (HCMUTE)

Th.S NGUYEÃN TROÏNG THAÉNG - Th.S LEÂ THÒ THANH HOAØNG

NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA
THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH

LỜI NÓI ĐẦU
KỸ THUẬT ĐIỆN là một môn học cơ sở quan trọng đối với sinh
viên khối kỹ thuật nói chung và sinh viên ngành điện nói riêng. Để có thể
tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực điện thì sinh viên phải nắm
vững những kiến thức của môn học này.
Kỹ thuật điện nghiên cứu những ứng dụng của các hiện tượng điện từ
nhằm biến đổi năng lượng và tín hiệu, bao gồm việc phát, truyền tải, phân
phối và sử dụng điện năng trong sản xuất và đời sống.
Ngoài ra môn học này còn giúp sinh viên không chuyên ngành điện
bổ sung thêm các kiến thức cơ bản về mạch điện, các thiết bị điện, cấu tạo
và các đặc tính làm việc của chúng để có thể vận hành được trong thực tế.
Giáo trình được biên soạn trên cơ sở người đọc đã học môn toán và
vật lý ở bậc phổ thông, phần Điện trong môn vật lý đại cương ở bậc đại
học nên không đi sâu vào mặt lý luận các hiện tượng vật lý mà chủ yếu
nghiên cứu các phương pháp tính toán và những ứng dụng kỹ thuật của các
hiện tượng điện từ.
Giáo trình Kỹ thuật điện gồm hai phần:
Phần 1: Mạch điện, bao gồm bốn chương
Phần 2: Máy điện, bao gồm bốn chương
Quyển sách này trình bày các kiến thức cơ bản về mạch điện, phương
pháp tính toán mạch điện, dòng điện xoay chiều hình sin một pha và ba
pha, các kiến thức về nguyên lý, cấu tạo, đặc tính và ứng dụng các loại
máy điện có kèm theo các ví dụ cụ thể và các bài tập được soạn theo từng
các chương lý thuyết, để giúp người học có thể giải và ứng dụng vào các
môn học có liên quan.
Giáo trình Kỹ thuật điện này được biên soạn với sự tham khảo các tài
liệu trong và ngoài nước, sự đóng góp tận tình của các đồng nghiệp trong
bộ môn. Tuy nhiên giáo trình được xuất bản lần đầu nên không thể tránh
khỏi những thiếu sót. Rất mong sự đóng góp ý kiến của các đồng nghiệp,
của các sinh viên và các bạn đọc quan tâm đến giáo trình này.
Các tác giả

3

CHƯƠNG 1
NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ
MẠCH ĐIỆN
1. KHÁI NIỆM CHUNG
1.1. Định nghĩa về mạch điện
- Mạch điện là một hệ thống gồm các thiết bị điện, điện tử ghép lại,
trong đó xảy ra các quá trình truyền đạt, biến đổi năng lượng hay tín hiệu
điện từ đo bởi các đại lượng dòng điện, điện áp.
1.2. Kết cấu hình học của mạch điện
- Nhánh là một đoạn mạch gồm những phần tử ghép nối tiếp nhau,
trong đó có cùng 1 dòng điện chạy thông từ đầu nọ đến đầu kia.
- Nút là giao điểm gặp nhau của ba nhánh trở lên.
- Vòng (mạch vòng) là một lối đi khép kín qua
...

...
...... 205
3. QUAN HỆ ĐIỆN TỪ TRONG MÁY ĐIỆN MỘT CHIỀU ........... 206
3.1. Sức điện động phần ứng ............................................................... 206
3.2. Công suất điện từ, moment điện từ của máy điện một chiều ....... 207
4. PHÂN LOẠI MÁY ĐIỆN MỘT CHIỀU......................................... 208
4.1. Máy phát điện một chiều kích từ độc lập ..................................... 208
4.2. Máy phát điện kích từ song song ................................................. 209
4.3. Máy phát điện kích từ nối tiếp ..................................................... 210
4.4. Máy phát điện kích từ hỗn hợp .................................................... 211
5. ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU ....................................................... 212
5.1. Mở máy động cơ điện một chiều ................................................. 212
5.2. Điều chỉnh tốc độ động cơ điện một chiều .................................. 213
5.3. Động cơ điện kích từ song song ................................................... 213
5.4. Động cơ kích từ nối tiếp ............................................................... 214
5.5. Động cơ kích từ hỗn hợp.............................................................. 215
6. CÂU HỎI ÔN TẬP CHƯƠNG 8 ...................................................... 216
7. BÀI TẬP CHƯƠNG 8 ....................................................................... 216
TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................... 221
MỤC LỤC .............................................................................................. 222

228

Giáo trình

KỸ THUẬT ĐIỆN
ThS. Nguyễn Trọng Thắng – ThS. Lê Thị Thanh Hoàng
NHÀ XUẤT BẢN
ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Khu phố 6, Phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, TP. HCM
ĐT: 7242181, 7242160 + (1421, 1422, 1423, 1425, 1426)
Fax: 7242 194
Email: [email protected]
-Chịu trách nhiệm xuất bản:
TS. HUỲNH BÁ LÂN
Tổ chức bản thảo và chịu trách nhiệm về tác quyền
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
Biên tập:
NGUYỄN TIẾN NAM
Sửa bản in:
TRẦN VĂN THẮNG
Trình bày bìa:
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
TK.01. Đ (V)

486-2007/CXB/39-34/ĐHQGTPHCM

Đ.TK.373-08 (T)

ĐHQG.HCM-08

In 1000 cuốn khổ 16 x 24cm. Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 4862007/CXB/39-34/ĐHQGTPHCM. Quyết định xuất bản số: 256/QĐĐHQGTPHCM cấp ngày 12/05/2008 của Giám đốc NXB ĐHQGTPHCM.
In tại Công ty in Hưng Phú. In xong và nộp lưu chiểu Quí II năm 2008.