Giáo trình trang phục các dân tộc Việt Nam (HCMUTE)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
KHOA CÔNG NGHỆ MAY VÀ THỜI TRANG
oOo

NGUYỄN THỊ LUYÊN

GIÁO TRÌNH

TRANG PHỤC CÁC DÂN TỘC
VIỆT NAM

NHAØ XUAÁT BAÛN ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP HOÀ CHÍ MINH

MỞ ĐẦU
Ở Việt Nam, với sự hiện diện của 54 dân tộc, trang phục của mỗi
dân tộc đều có sự khác nhau. Mặt khác, mỗi tộc người không chỉ có một
loại trang phục nhất định, mà còn tùy thuộc vào ngành, nhóm, địa
phương khác nhau để có những trang phục khác nhau. Ví dụ như người
H’mông có các nhóm H’mông trắng, H’mông đen, H’mông hoa… người
Dao có Dao đỏ, Dao tiền, Dao quần chẹt, Dao Thanh Y… người Tày có
Phén, Ngạn, Thu Lao, Pa Dí người Thái có Thái đen, Thái trắng, Mưởi,
Hàng Tổng. Các tộc người cư trú trên các địa phương khác nhau nên
chịu sự ảnh hưởng văn hóa của các dân tộc khác ở những khu vực đó. Vì
vậy, trang phục của các tộc người ở các vùng miền khác nhau, ở các
nhóm khác nhau có sự khác nhau.
Trang phục của các tộc người Việt Nam hết sức đa dạng và phong
phú. Nghiên cứu tìm hiểu ra những yếu tố độc đáo tiêu biểu trong trang
phục truyền thống của mỗi tộc người là một trong những việc làm thiết
thực đối với sự nghiệp bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống
dân tộc.
Tài liệu “Trang phục các dân tộc Việt Nam Được chia thành 8
phần dựa theo 8 nhóm dân tộc:
- Phần I: Nhóm Việt - Mƣờng có 4 dân tộc là: Chứt, Kinh,
Mƣờng, Thổ.
- Phần II: Nhóm Tày - Thái có 8 dân tộc là: Bố Y, Giáy, Lào,
Lự, Nùng, Sán Chay, Tày, Thái.
- Phần III: Nhóm Môn - Khmer có 21 dân tộc là: Ba Na, Brâu,
Bru - Vân kiều, Chơ Ro, Co, Cơ-ho, Cơ Tu, Giẻ Triêng, Hrê,
Kháng, Khmer, Khơ Mú, Mạ, Mảng, MNông, Ơ Đu, Rơ Măm,
Tà Ôi, Xinh Mun, Xơ Đăng, Xtiêng.
- Phần IV: Nhóm Mông - Dao có 3 dân tộc là: Dao, Mông, Pà
thẻn.
- Phần V: Nhóm Kađai có 4 dân tộc là: Cờ Lao, La Chí, La Ha,
Pu Péo.
- Phần VI: Nhóm Nam đảo có 5 dân tộc là: Chăm, Chu Ru, Ê
Đê, Gia Rai, Ra Glai.
- Phần VII: Nhóm Hán có 3 dân tộc là: Hoa, Ngái, Sán dìu.

3

- Phần VIII: Nhóm Tạng có 6 dân tộc là: Cống, Hà Nhì, La Hủ,
Lô Lô, Phù Lá, Si La.
Thiết kế thời trang 2 là môn học quan trọng nhằm trang bị các kiến
thức về trang phục các dân tôc Việt Nam, hoa văn trang trí và các kỹ
thuật xử lý chất liệu truyền thống… hiện vẫn chưa có giáo trình chính, vì
vậy, hy vọng “Trang phục các dân tộc việt Nam” sẽ trở thành một tài
liệu học tập, tham khảo cho sinh viên ngành Thiết Kế Thời Trang.

4

MỤC LỤC
Mở đầu ................................................................................
...

...
cho bộ trang phục trở nên mềm mại, sinh động hơn. Nét độc đáo của
chiếc áo nữ Si La lại chính là phần trang trí trên thân áo trƣớc. Thân áo
trƣớc đƣợc tạo bởi một miếng vải có hình thang cân. Trên đó đƣợc đính
72 đồng xu bạc thành 9 hàng ngang. Giữa các hàng xu bạc trang trí các
đƣờng văn kẻ bằng chỉ đỏ.
- Khăn đội đầu (Ty đa ì xù): đối với phụ nữ Si La, chiếc khăn đội
đầu là một bộ phận không thể thiếu, nó có liên quan đến lứa tuổi và tình
trạng hôn nhân. Khăn của ngƣời phụ nữ gồm có hai loại: Khăn trắng và
khăn đen.
+ Khăn trắng: thông thƣờng các thiếu nữ bắt đầu đội khăn ở độ
tuổi 13 – 14 tuổi. Khăn làm bằng tấm vải trắng hình chữ nhật, dài chừng
80 cm, rộng 20 cm, trên nền có thêu hoa văn tạo thành những ô vuông
lớn bằng chỉ đỏ.
+ Khăn đen: ngay sau khi về nhà chồng, các cô gái Si La phải
rời bỏ chiếc khăn trắng để đội khăn đen và chiếc khăn đen sẽ theo họ suốt
đời cho đến lúc chết. Nghi thức đội khăn đen đƣợc thực hiện ngay trong
ngày cƣới do ngƣời mẹ chồng hoặc các bà cô chồng bố trí sắp đặt.
Trang phục của ngƣời Si La, ngoài sự phân biệt về tộc ngƣời, giới
tính, lứa tuổi, hôn nhân ra, bộ trang phục của họ không thấy thể hiện có
sự phân biệt nào khác nữa.

Phụ nữ ăn vận khá độc đáo, đặc biệt là mảng ngực áo bằng vải khác
màu với áo, gắn đặc xu bạc, xu nhôm. Khăn đội đầu của nữ cũng khác
nhau theo lứa tuổi.
186

Thiếu nữ Si La khi chƣa chồng thì vấn tóc Trang phục cƣới của
quanh đầu và đội khăn trắng giản dị. Khi lấy phụ nữ Si La
chồng thì búi tóc lên đỉnh đầu và cuốn đội
khăn chàm đen.

Phía trƣớc và phía sau của khăn đội đầu

Thiếu nữ dân tộc Si La

187

Giáo trình

TRANG PHỤC CÁC DÂN TỘC VIỆT NAM
ThS. Nguyễn Thị Luyên
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
Khu phố 6, Phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, TPHCM
Số 3 Công trường Quốc tế, Quận 3, TP. HCM
ĐT: 38 239 172 - 38 239 170
Fax: 38 239 172
E-mail: [email protected]


Chịu trách nhiệm xuất bản
TS. HUỲNH BÁ LÂN
Tổ chức bản thảo và chịu trách nhiệm về tác quyền
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
Biên tập
PHẠM ANH TÚ
Sửa bản in
PHẠM THỊ BÌNH
Thiết kế bìa
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

GT.01.KT(V)
ĐHQG.HCM-13

126-2013/CXB/163-07/ĐHQGTPHCM
KTh.GT.420 – 13 (T)

In 300 cuốn khổ 16 x 24cm, tại Công ty TNHH In và Bao bì Hưng
Phú. Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 126-2013/CXB/16307/ĐHQGTPHCM. Quyết định xuất bản số: 121/QĐ-ĐHQGTPHCM cấp
ngày 18/6/2013 của Nhà xuất bản ĐHQGTPHCM. In xong và nộp lưu
chiểu Quí II năm 2013.

ISBN: 978-604-73-1688-5

9 786047 316885