Giáo trình trang bị điện - điện tử trong máy công nghiệp (HCMUTE)

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM KYÕ THUAÄT THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH
PGS. TS. ĐẶNG THIỆN NGÔN

GIÁO TRÌNH

TRANG BỊ ĐIỆN - ĐIỆN TỬ
TRONG MÁY CÔNG NGHIỆP

NHAØ XUAÁT BAÛN
ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
*******************

PGS. TS. ĐẶNG THIỆN NGÔN

GIÁO TRÌNH

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2

LỜI NÓI ĐẦU
Trong các hệ thống sản xuất hiện đại, trang bị điện - điện tử cho các
máy công nghiệp có vai trò quan trọng trong việc điều khiển, vận hành các hệ
thống tự động. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của kỹ thuật điện tử và công
nghệ thông tin, các trang thiết bị điện - điện tử cũng có nhiều phát triển đáng
kể. Đặc biệt, các thiết bị điện tử công suất đã giúp cho các hệ thống sản xuất
hoạt động đƣợc chính xác hơn, tiết kiệm năng lƣợng và an toàn hơn.
Trong cuốn giáo trình này, tác giả trình bày những kiến thức cơ bản về
truyền động điện bao gồm các thiết bị điện, các hệ truyền động điện cơ bản
và tiên tiến. Cuốn sách này bao gồm 6 chƣơng:
Chƣơng 1 nêu khái niệm về các loại khí cụ điện thƣờng dùng trong
công nghiệp hiện nay.
Chƣơng 2 trình bày các phƣơng pháp điều khiển động cơ không đồng
bộ ba pha và động cơ điện một chiều.
Chƣơng 3 giới thiệu các ứng dụng của điện tử công suất trong các
mạch điều khiển động cơ.
Chƣơng 4 trình bày các chế độ làm việc của động cơ và sự chọn lựa
động cơ phù hợp với yêu cầu làm việc.
Chƣơng 5 đề cập đến các kiến thức cơ bản về động cơ bƣớc và động
cơ servo.
Chƣơng 6 trình bày các khái niệm về PLC và các chƣơng trình điều
khiển PLC ứng dụng.
Đối tƣợng phục vụ của giáo trình là sinh viên ngành cơ khí trong các
trƣờng đại học, cao đẳng. Ngoài ra, nó còn là tài liệu tham khảo cho sinh
viên các chuyên ngành khác, các kỹ sƣ, kỹ thuật viên quan tâm.
Mặc dù đã rất cố gắng song không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất
định, tác giả mong nhận đƣợc những góp ý cả về nội dung lẫn hình thức của
bạn đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.
Chúng tôi chân thành cảm ơn tới bạn bè, đồng nghiệp và ban giáo
trình của Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật thành phố Hồ Chí Minh đã
giúp đỡ để ấn hành cuốn sách.
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về: Bộ môn Công nghệ Chế tạo máy,
Khoa Cơ khí Chế tạo máy, Trƣờng Đại học Sƣ phạm Kỹ thuật thành phố Hồ
Chí Minh, số 1, Võ Văn Ngân, Quận Thủ Đức, thành phố Hồ Chí Minh.
7iFJL+
3

4

MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU ...............................................................
...

...
u

HN

Các ký hiệu hổ trợ điều khiển
Điều khiển chung
Điều khiển bằng nút ấn
Điều khiển bằng nút
kéo
Điều khiển bằng công
tắc xoay
Điều khiển bằng khóa
Điều khiển bằng con
lăn
Điều khiển bằng cơ
Điều khiển bằng động
cơ

M

MOT

Điều khiển bằng nút
dừng khẩn cấp
OL

Điều khiển bằng nhiệt
Điều khiển bằng nam
châm điện
Điều khiển bằng mức
chất lỏng
Điều khiển điện và điện từ
Điều khiển điện từ

179

Điều khiển điện từ của
rơle thời gian đóng trễ
Điều khiển điện từ của
rơle thời gian mở trễ
Điều khiển điện từ của
rơle thời gian đóng mở
trễ
Điều khiển điện từ của
rơle nhiệt
Tiếp điểm
Tiếp điểm thƣớng mở

Tiếp điểm thƣớng đóng

Tiếp điểm chuyển đổi

Tiếp điểm thƣờng mở
của rơle thời gian

T.C

Tiếp điểm thƣờng đóng
của rơle thời gian

T.C

180

Thiết bị điều khiển

PB

Nút ấn thƣờng mở

PB

Nút ấn thƣờng đóng

PB

Nút ấn liên động

PB

Nút ấn chuyển đổi vị trí

Công tắc hành trình
thƣờng mở

Công tắc hành trình
thƣờng đóng

Công tắc áp suất
thƣờng mở

P

P

Công tắc áp suất
thƣờng đóng

P

P

181

Công tắc mức chất lỏng
thƣờng mở

Công tắc mức chất lỏng
thƣờng đóng
Thiết bị chuyển mạch
Công-tắc-tơ

Công-tắc-tơ kết hợp
rơle nhiệt

Máy cắt điện 3 pha

Máy cắt điện tự động
(CB)

CB kết hợp với rơle
nhiệt

Cầu chảy

182

Biến áp
Máy biến áp

Máy biến áp tự động

Máy biến đổi dòng
Động cơ điện
Máy phát điện
Động cơ điện một chiều
Động cơ điện xoay
chiều
Động cơ không đồng bộ
ba pha rôto lồng sóc

Động cơ không đồng bộ
ba pha rôto dây quấn
Các linh kiện bán dẫn
Diode
Diode Zenner

183

LED

Diac

Thyristor

Transistor PNP

Transistor NPN

184

Giáo trình

TRANG BỊ ĐIỆN – ĐIỆN TỬ
TRONG MÁY CÔNG NGHIỆP
PGS.TS. Đặng Thiện Ngôn
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
Khu phố 6, Phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, TPHCM
Số 3 Công trường Quốc tế, Quận 3, TP. HCM
ĐT: 38 239 172 - 38 239 170
Fax: 38 239 172
E-mail: [email protected]


Chịu trách nhiệm xuất bản
TS. HUỲNH BÁ LÂN
Tổ chức bản thảo và chịu trách nhiệm về tác quyền
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
Biên tập
NGUYỄN ĐỨC MAI LÂM
Sửa bản in
THÙY DƯƠNG
Thiết kế bìa
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM
GT.01.KTh (V) 155-2012/CXB/549-08/ĐHQGTPHCM
ĐHQG.HCM-13

KTh.GT.23-13 (T)

In 300 cuốn khổ 16 x 24cm, tại Công ty TNHH In và Bao bì Hưng Phú. Số
đăng ký kế hoạch xuất bản: 155-2012/CXB/549-08/ĐHQGTPHCM. Quyết định
xuất bản số: 06/QĐ-ĐHQGTPHCM/ cấp ngày 11/01/2013 của Nhà xuất bản
ĐHQGTPHCM. In xong và nộp lưu chiểu Quí I năm 2013.

ISBN: 978-604-73-1273-3

9 786 047 31 273 3