Giáo trình dung sai - kỹ thuật đo

BOÄ GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO

TRÖÔØNG ÑAÏI HOÏC SÖ PHAÏM KYÕ THUAÄT THAØNH PHOÁ HOÀ CHÍ MINH
NAÊM XAÂY DÖÏNG VAØ PHAÙT TRIEÅN

50

TRẦN QUỐC HÙNG

GIÁO TRÌNH

DUNG SAI - KỸ THUẬT ĐO

NHAØ XUAÁT BAÛN
ÑAÏI HOÏC QUOÁC GIA TP. HOÀ CHÍ MINH

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
*******************

TRẦN QUỐC HÙNG

GIÁO TRÌNH

(Giáo trình dùng cho sinh viên ngành Công nghệ kỹ thuật cơ khí)

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2

LỜI NÓI ĐẦU
Môn học Dung sai – Kỹ thuật đo là môn học cơ sở và được giảng
dạy cho sinh viên ngành Công nghệ Kỹ thuật Cơ khí với các chuyên
ngành như Công nghệ Chế tạo máy, Công nghệ Kỹ thuật Ô tô, Công
nghệ kỹ thuật cơ điện tử ở bậc Cao đẳng và Đại học … của Trường Đại
học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh. Môn học nhằm cung cấp
cho sinh viên các kiến thức cơ bản nhất về dung sai và lắp ghép các mối
ghép thường dùng trong ngành chế tạo máy, cách giải quyết bài toán về
độ chính xác của các chi tiết máy trên cơ sở các yêu cầu kỹ thuật của máy
hay bộ phận máy cũng như giới thiệu một số phương pháp đo và dụng cụ
đo thông dụng để đo kiểm các thông số hình học của chi tiết máy.
Với mục đích trên, quyển sách này được biên soạn dùng làm giáo
trình cho môn học Dung sai – Kỹ thuật đo đồng thời cũng có thể làm tài
liệu tham khảo cho sinh viên các ngành có liên quan khi học các môn học
khác, khi thực hiện các đồ án môn học hoặc đồ án tốt nghiệp.
Dựa trên đề cương môn học, tác giả cố gắng lựa chọn lượng kiến
thức vừa đủ và cơ bản nhất, phù hợp với sinh viên của nhiều chuyên
ngành, nhiều hệ đào tạo khác nhau. Các bài đọc thêm trong một số
chương nhằm tăng cường thêm một số kiến thức có thể giúp ích cho sinh
viên chuyên ngành trong quá trình học môn học này. Tuy vậy, chắc chắn
quyển sách này không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tác giả rất
mong nhận được mọi ý kiến đóng góp của người đọc. Xin chân thành
cám ơn.
Tác giả

3

4

MỤC LỤC
Lời nói đầu

3

PHẦN I: DUNG SAI VÀ LẮP GHÉP

7

Chương I.

7

Các khái niệm cơ bản

1.1. Các khái niệm cơ bản về dung sai và lắp ghép

7

1.2. Khái niệm về tính đổi lẫn chức năng

17

Chương II. Dung sai và lắp ghép bề mặt trơn

23

2.1. Khái niệm về miền dung sai

23

2.2. Hệ thống dung sai

27

2.3. Ghi ký hiệu dung sai và lắp ghép trên bản vẽ

29

2.4. Chọn lắp ghép cho mối ghép bề mặt trơn

31

Bài đọc thêm: Dung sai kích thước góc

59

Chương III. Sai lệch hình dạng và vị trí – Nhám bề mặt

65

3.1. Sai lệch hình dạng v
...

...


0

+80

+54

+27

0

+357

+145

+106

+79

+53

+85

+56

+28

+150

+119

+91

+63

+90

+60

+30

0
0

+400

+147

0
0

+440

+160

–430

+139

+100

+ 81

+53

0

+ 90

+60

+30

0

+400

+150

–545

+170

+137

+104

+71

0

+106

+70

+35

0

+485

+170

ei

es

1

– 60

–240

1,25

– 63

1,5

ei

EI

ES

Giới hạn nhóm

EI

es

III-II

II-I

III-II

II-I

+ 94

+75

+56

+38

0

+60

+40

–275

+102

+82

+62

+42

0

+63

–140

–376

+112

+89

+67

+45

0

1,25

– 60

–275

+109

+ 86

+64

+42

1,5

–140

–376

+116

+ 91

+68

1,75

–145

–410

+125

+100

2
2,5

–150

–430

+134

–160

–505

2

–150

3

–170

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. A. K. Kutai. Sách tra cứu kiểm tra sản phẩm trong chế tạo máy NXB Khoa học và Kỹ thuật, 1982.
2. Hà Văn Vui. Dung sai lắp ghép và chuỗi kích thước - NXB Khoa học
và Kỹ thuật, 2006.
3. Hoàng Xuân Nguyên. Dung sai lắp ghép và đo lường kỹ thuật - NXB
Giáo dục, 1994.
4. Hồ Đắc Thọ và Nguyễn Thị Xuân Bảy. Cơ sở kỹ thuật đo trong chế
tạo máy - NXB Khoa học và Kỹ thuật, 1998.
5. Ninh Đức Tốn. Dung sai và lắp ghép - Giáo dục, 2003.
6. Ninh Đức Tốn, Nguyễn Trọng Hùng, Nguyễn Thị Cẩm Tú. Bài tập
Kỹ thuật đo - NXB Giáo dục, 2006.
7. Ninh Đức Tốn. Sổ tay dung sai lắp ghép - NXB Giáo dục, 2009.
8. V. I. Beccôp. Đo lường kỹ thuật - NXB Công nhân kỹ thuật, 1984.
9. Ủy ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước Việt Nam. Tiêu chuẩn Việt
Nam, 1986 – 2005.
Tiếng Anh
1. Erik Oberg, Franklin D. Jones, Holbrook L. Horton, Henry H.
Ryffell. 26 Edition Machinery’s Handbook.- Industrial Press Inc
NewYork, 2000.
2. Mitutoyo. Metrology handbook. 2004.

317

Giáo trình

DUNG SAI – KỸ THUẬT ĐO
ThS. Trần Quốc Hùng
NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP HỒ CHÍ MINH
Khu phố 6, Phường Linh Trung, Quận Thủ Đức, TPHCM
Số 3 Công trường Quốc tế, Quận 3, TP. HCM
ĐT: 38 239 172 - 38 239 170
Fax: 38 239 172
E-mail: [email protected]


Chịu trách nhiệm xuất bản
TS. HUỲNH BÁ LÂN
Tổ chức bản thảo và chịu trách nhiệm về tác quyền
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP. HCM
Biên tập
NGUYỄN ĐỨC MAI LÂM
Sửa bản in
THÙY DƯƠNG
Thiết kế bìa
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP. HCM

GT.01.KTh(V)
ĐHQG.HCM-12

155-2012/CXB/548-08/ĐHQGTPHCM
KTh.GT485. -12(T)

In 300 cuốn khổ 16 x 24cm, tại Công ty TNHH In và Bao bì Hưng
Phú. Số đăng ký kế hoạch xuất bản: 155-2012/CXB/54808/ĐHQGTPHCM. Quyết định xuất bản số: 154/QĐ-ĐHQGTPHCM cấp
ngày 2/10/2012 của Nhà xuất bản ĐHQGTPHCM. In xong và nộp lưu
chiểu Quí IV, 2012.

ISBN: 978-604-73-1272-6

9 786047 312726